Warunki prawid這wej emisji g這su
Na emisj g這su sk豉da si zespolona czynno oddychania, fonacji i artykulacji w po陰czeniu ze zjawiskami rezonansu w przestrzeniach rezonacyjnych klatki piersiowej, krtani i nasady.
Oddychanie w spoczynku jest odruchem bezwarunkowym i nie zale篡 od naszej woli. Natomiast podczas fonacji spos鏏 oddychania utrwala si na podstawie powtarzaj帷ych si odruch闚 warunkowych i przechodzi w nawyk. Wa積e jest wypracowanie nawyku prawid這wego, gdy wadliwe nawyki z trudno軼i udaje si zmieni. Z trzech typ闚 (tor闚) oddychania, przedstawionych schematycznie na ryc. 5 a, b, c w rozdziale Podstawowe 鑿iczenia Oddechowe, najbardziej ekonomicznym dla fonacji jest oddychanie ca這軼iowe (piersiowo-brzuszne) zwane r闚nie przeponowo-瞠browym. Podczas wdechu nast瘼uje bowiem r闚nomierne poszerzenie ca貫j klatki piersiowej wspomagane niewielk prac przepony.
Bardzo przydatne dla os鏏 zawodowo pos逝guj帷ych si g這sem, nie tylko dla 酥iewak闚, jest opanowanie i regulacja oddechu zwana w wokalistyce podparciem oddechowym. Polega ono na 鈍iadomym zwolnieniu fazy wydechowej za pomoc kontrolowanego napi璚ia mi窷ni oddechowych. Zjawisko to jest aktem wyj徠kowym w organizmie, gdy wymaga jednoczesnego dzia豉nia mi窷ni przeciwstawnych: wdechowych i wydechowych.
Spos鏏 oddychania ma decyduj帷y wp造w na wszystkie czynno軼i emisji, a szczeg鏊nie wp造wa na funkcjonowanie fa責闚 g這sowych. Spos鏏 przej軼ia fa責闚 g這sowych z ustawienia oddechowego do fonacji powinien by mi瘯ki, bez zbytnich napi耩 w obr瑿ie krtani. Uzyskane w efekcie wytrwa造ch 獞icze fonacyjnych (Podstawowe 鑿iczenia Fonacyjne-link) si豉, wytrzyma這嗆 i elastyczno嗆 mi窷ni krtaniowych spowoduje, 瞠 tworzony g這s b璠zie no郾y, "gi皻ki". D德i瘯 tworzony w krtani nabierze barwy i si造 w rezonatorach (patrz Anatomia i fizjologia narz康u g這su (krtani), kt鏎ych w豉軼iwe u篡wanie jest wa積ym elementem prawid這wej emisji g這su. Wszystkie rezonatory stanowi jeden system. W wokalistyce podparcia d德i瘯owego ocenia si na podstawie odczucia drga ko軼i czaszki, czy zatok przynosowych ( Podstawowe 鑿iczenia Fonacyjne : 獞iczenie IX i X). Drgania rezonator闚 g這sowych oddzia逝j na pola czuciowe, szczeg鏊nie le膨ce nad g鏎nymi siekaczami. 如iewacy i osoby szkolone g這sowo odczuwaj d德i瘯 na przodzie (podniebieniu twardym). Okre郵aj to jako wyprowadzenie d德i瘯u do przodu, kt鏎e 鈍iadczy o prawid這wym opanowaniu technik pos逝giwania si g這sem.
R闚nie wa積ym warunkiem dobrej emisji jest sprawno嗆 aparatu artykulacyjnego ( Podstawowe 鑿iczenia Artykulacyjne), g堯wnie j瞛yka, warg i podniebienia mi瘯kiego. Elastyczno嗆 tych mi窷ni i szybko嗆 ruch闚 artykulacyjnych decyduj o ich precyzji. Osoby zatrudniane do pracy w zawodach wymagaj帷ych du瞠go wysi趾u g這sowego powinny charakteryzowa si sprawnym aparatem artykulacyjnym.
Choroby powoduj帷e zaburzenia czynno軼i rezonator闚 np. stany zapalne zatok przynosowych, skrzywienie przegrody nosa lub nieprawid這we nawyki fonacyjno-artykulacyjne, w znacznym stopniu obni瘸j jako嗆 g這su. Narz康y odpowiedzialne za emisj g這su stanowi jedn ca這嗆. Nieprawid這wy przebieg czynno軼i w jednym z tych narz康闚 poci庵a za sob zaburzenia funkcji pozosta造ch. Natomiast uzyskane w efekcie wytrwa造ch 獞icze oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych si豉, wytrzyma這嗆 i elastyczno嗆 mi窷ni zapobiegaj czynno軼iowym zaburzeniom g這su. Zaburzenia te mog wyst瘼owa pod postaci:
  • dysfonii hyperfunkcjonalnej, charakteryzuj帷ej si wzmo穎nym napi璚iem mi窷ni krtani;
  • dysfonii hypofunkcjonalnej, gdy si豉 mi窷ni krtani jest os豉biona;
  • dysfonii dysfunkcjonalnej, kt鏎a charakteryzuje si brakiem koordynacji mi璠zy oddychaniem, fonacj, artykulacj i czynno軼i rezonator闚.
Zaburzenia czynno軼iowe nie leczone, d逝瞠j trwaj帷e przyczyniaj si do powstawania schorze organicznych krtani (guzki g這sowe, zmiany przerostowe fa責闚 przedsionkowych lub g這sowych).
Kolejnym warunkiem prawid這wej emisji g這su jest w豉軼iwe u篡wanie rezonator闚 (patrz Anatomia i fizjologia narz康u g這su (krtani)), dzi瘯i kt鏎ym g這s nabiera barwy i si造 zamieniaj帷 si w d德i瘯 artyku這wany. Wszystkie rezonatory stanowi jeden system. W wokalistyce istnieje poj璚ie podparcia d德i瘯owego, kt鏎e ocenia si na podstawie odczucia drga ko軼i czaszki, czy zatok przynosowych. Drgania rezonator闚 g這sowych oddzia逝j na pola czuciowe, szczeg鏊nie le膨ce nad g鏎nymi siekaczami. 如iewacy i osoby szkolone g這sowo odczuwaj d德i瘯 na przodzie (podniebieniu
twardym). Okre郵aj to jako wyprowadzenie d德i瘯u do przodu, kt鏎e 鈍iadczy o prawid這wym opanowaniu technik pos逝giwania si g這sem. Choroby powoduj帷e zaburzenia czynno軼i rezonator闚 np. stany zapalne zatok przynosowych, skrzywienie przegrody nosa lub nieprawid這we nawyki fonacyjno-artykulacyjne, w znacznym stopniu obni瘸j jako嗆 g這su.
R闚nie wa積ym warunkiem dobrej emisji jest sprawno嗆 aparatu artykulacyjnego, g堯wnie j瞛yka, warg i podniebienia mi瘯kiego. Elastyczno嗆 tych mi窷ni i szybko嗆 ruch闚 artykulacyjnych decyduj o ich precyzji. Osoby zatrudniane do pracy w zawodach wymagaj帷ych du瞠go wysi趾u g這sowego powinny charakteryzowa si sprawnym aparatem artykulacyjnym.
Narz康y odpowiedzialne za emisj g這su stanowi jedn ca這嗆. Nieprawid這wy przebieg czynno軼i w jednym z tych narz康闚 poci庵a za sob zaburzenia funkcji pozosta造ch. Wa積e jest wi璚 wypracowanie prawid這wego sposobu oddychania, kt鏎y ma bezpo鈔edni wp造w na tworzenie g這su.
W nast瘼nych cz窷ciach przedstawione s podstawowe 獞iczenia oddechowe, fonacyjne i artykulacyjne, kt鏎ych systematyczne wykonywanie zapewni wypracowanie prawid這wego sposobu emisji g這su. Wszystkie 獞iczenia s proste, mo磧iwe do przeprowadzenia samemu i nie wymagaj nadzoru specjalisty.
Warunki prawid這wej
emisji g這su
Podstawowe 獞iczenia
oddechowe
Podstawowe 獞iczenia
fonacyjne
Podstawowe 獞iczenia
artykulacyjne
Wersja do wydruku
Strona g堯wna