Podstawowe æwiczenia oddechowe
Celem zaproponowanych æwiczeñ jest wyrobienie w³a¶ciwych nawyków oddechowych tzn. wyæwiczenie w³a¶ciwego toru oddechowego niezbêdnego podczas wykonywania zawodów zwi±zanych z prac± g³osem. Dla zrozumienia sensu tych æwiczeñ nale¿y przeanalizowaæ przedstawione poni¿ej 3 typy (tory) oddychania (ryc. 5a, b, c).
Typ oddychania piersiowy
Rycina 5a. Typ oddychania piersiowy - podczas wdechu poszerzaj± siê g³ównie górne obszary klatki piersiowej, nastêpuje uniesienie ramion i ³opatek, w dalszej fazie nastêpuje podci±gniêcie brzucha. Tor taki nie jest prawid³owy.
Typ oddychania brzuszny
Rycina 5b. Typ oddychania brzuszny - podczas wdechu rozszerzaj± siê jedynie dolne partie p³uc, czê¶æ górna klatki piersiowej nie pracuje, brzuch wypychany jest na zewn±trz. Tor taki nie jest prawid³owy.
Typ oddychania piersiowo-brzuszny
Rycina 5c. Typ oddychania piersiowo-brzuszny (ca³o¶ciowy) - podczas wdechu nastêpuje równomierne poszerzenie ca³ej klatki piersiowej wspomagane niewielk± prac± przepony. Tor taki jest optymalny dla prawid³owej pracy narz±du g³osu.
Przed przyst±pieniem do æwiczeñ nale¿y oceniæ dotychczasowy sposób oddychania. W tym celu nale¿y stan±æ przed lustrem tak, aby widoczna by³a twarz i tu³ów. Nastêpnie nale¿y wci±gn±æ powietrze, które pozwoli³oby na wypowiedzenie frazy np. dzisiaj jest ³adna pogoda. Oceny dokonujemy bezpo¶rednio po wykonaniu wdechu, przed przyst±pieniem do mówienia. Zwracamy uwagê na ramiona czy podczas wdechu zosta³y uniesione, oraz na klatkê piersiow± w jakim obszarze zosta³a maksymalnie poszerzona. Przy prawid³owo wykonanym wdechu ramiona s± ustalone, nie zmieniaj± swojej pozycji, natomiast klatka piersiowa wype³nia siê równomiernie, rozszerzaj±c jednoczenie na boki w swej czê¶ci dolnej. Dokonane spostrze¿enia pozwol± nam na ustalenie, czy przystêpuj±c do æwiczeñ bêdziemy doskonaliæ dotychczasowy, prawid³owy sposób oddychania, czy zmieniaæ, eliminuj±c nieprawid³owe nawyki oddechowe.
Zasady ogólne dotycz±ce æwiczeñ oddechowych
  • æwiczenia nale¿y wykonywaæ przynajmniej dwa razy dziennie,
  • æwiczenia nale¿y wykonywaæ przed jedzeniem lub przynajmniej godzinê po posi³ku,
  • przed przyst±pieniem do æwiczeñ oddechowych nale¿y rozlu¼niæ miê¶nie szyi (swobodne skrêty g³owy w prawo i w lewo, ruch okrê¿ny g³ow±, chowanie g³owy w ramionach),
  • podczas æwiczeñ nale¿y zachowaæ swobodn± pozycjê ramion i barków (bez czynnego unoszenia ramion),
  • podczas æwiczeñ nie nale¿y odchylaæ g³owy do ty³u; g³owa powinna byæ lekko pochylona do przodu,
  • nigdy nie nale¿y wydychaæ ca³ego nabranego powietrza.
Æwiczenie I (fot. 2a i 2b)
  • po³ó¿ siê na plecach na twardym, równym pod³o¿u,
  • jedn± d³oñ po³ó¿ w  órnej czê¶ci klatki piersiowej (na mostku), drug± po¶rodku, pomiêdzy ³ukami ¿ebrowymi,
  • wykonaj wdech nosem i swobodny wydech ustami (powtórz æwiczenie kilkakrotnie),
  • kontroluj d³oñmi wype³niaj±c± siê powietrzem klatkê piersiow±,
  • wykonaj szybki wdech ustami i nosem, staraj±c siê doprowadziæ powietrze do najni¿szych piêter klatki piersiowej (d³oñ le¿±ca pomiêdzy ³ukami ¿ebrowymi powinna unosiæ siê zdecydowanie, natomiast le¿±ca w górnej czê¶ci klatki piersiowej w znacznie mniejszym stopniu),
  • napnij miê¶nie brzucha staraj±c siê przez moment zatrzymaæ powietrze w p³ucach,
  • wydychaj powietrze bardzo wolno przez lekko rozchylone usta.
Wdech
Fot. 2a. Wdech - klatka piersiowa i brzuch wypychane s± ku górze, d³onie kontroluj± ruchy klatki piersiowej i brzucha
Wydech
Fot. 2b. Wydech - brzuch zapada siê, d³onie kontroluj± ruchy klatki piersiowej i brzucha
Æwiczenie II (fot. 3a i 3b)
  • po³ó¿ siê na plecach na twardym, równym pod³o¿u,
  • na brzuchu po³ó¿ ksi±¿kê (¶redniej wielko¶ci i wagi, w miarê æwiczeñ mo¿esz stopniowo zwiêkszaæ obci±¿enie),
  • wykonaj wdech ustami i nosem tak, aby ksi±¿ka unios³a siê,
  • zatrzymaj na moment ksi±¿kê w najwy¿szym punkcie,
  • wykonaj wolny wydech tak, aby ksi±¿ka p³ynnie obni¿a³a siê,
  • powtórz æwiczenie wymawiaj±c przy wydechu wyd³u¿on± g³oskê fff...
Wdech
Fot. 3a. Wdech - ksi±¿ka wypychana jest ku górze
Wydech
Fot. 3b. Wydech - ksi±¿ka powoli opada
Æwiczenie III
  • po³ó¿ siê na plecach na twardym równym pod³o¿u, jak w æwiczeniu II,
  • na brzuchu po³ó¿ ksi±¿kê,
  • wykonaj wdech ustami i nosem tak, aby ksi±¿ka unios³a siê,
  • w trakcie wydechu zrób kilka pauz, utrzymaj ksi±¿kê przez 2-3 sekundy na tej samej wysoko¶ci,
  • powtórz æwiczenie wymawiaj±c przy wydechu g³oskê fff... lub sss...
Æwiczenie IV (fot. 4a i 4b)
  • stañ przed lustrem na lekko rozstawionych nogach,
  • obejmij d³oñmi boki klatki piersiowej (na wysoko¶ci dolnej czê¶ci ¿eber) tak, aby kciuki by³y zwrócone do ty³u,
  • wykonaj szybki, pe³ny wdech ustami i nosem rozsuwaj±c ¿ebra w bok z równoczesnym wysuniêciem pow³ok brzusznych do przodu,
  • wci±gniête powietrze wydychaj wolno i równomiernie,
  • powtórz æwiczenie wymawiaj±c przy wydechu wyd³u¿on± g³oskê fff...lub sss... .
Wdech
Fot. 4a. Wdech - ¿ebra rozsuwaj± siê na boki, brzuch wysuwa siê do przodu, d³onie oddalaj± siê od siebie
 
Wydech
Fot. 4b. Wydech - ¿ebra i brzuch powoli wracaj± do pozycji wyjciowej, d³onie zbli¿aj± siê do siebie

Æwiczenie V
  • stañ przed lustrem na lekko rozstawionych nogach,
  • obejmij d³oñmi boki klatki piersiowej, jak w æwiczeniu IV,
  • wykonaj szybki, pe³ny wdech ustami i nosem,
  • napnij miê¶nie brzucha zatrzymuj±c przez moment wci±gniête powietrze,
  • rozpocznij fazê wydechu, wypuszczaj±c powietrze wolno i równomiernie,
  • æwiczenie wykonuj przy ca³kowitym rozlu¼nieniu miê¶ni szyi,
  • powtórz æwiczenie wymawiaj±c przy wydechu g³oskê fff... lub sss... (fot. 4a i 4b).
Æwiczenie VI
  • wykonaj wdech jak w æwiczeniu V zatrzymuj±c przez moment wci±gniête powietrze,
  • powietrze wypuszczaj wolno, w trakcie wydechu zrób kilka pauz,
  • powtórz æwiczenie wymawiaj±c g³oskê sss..., przerwij wymawianie g³oski kilka razy robi±c 2-3 sekundowe pauzy.
Æwiczenie VII
  • stañ swobodnie w lekkim rozkroku, rêce u³ó¿ wzd³u¿ tu³owia,
  • wykonaj szybki, pe³ny wdech z równoczesnym uniesieniem ramion w bok,
  • powietrze wydychaj wolno, równomiernie opuszczaj±c rêce do pozycji wyj¶ciowej.
Æwiczenie VIII (fot. 5a i 5b)
  • stañ swobodnie,
  • jedn± rêkê po³ó¿ na brzuchu, drug±, trzymaj±c zapalon± ¶wiecê, umie¶æ w odleg³o¶ci oko³o 20-25 cm od twarzy na wysoko¶ci ust,
  • wykonaj szybki, pe³ny wdech ustami i nosem,
  • powietrze wydychaj równomiernie dmuchaj±c tak, ¿eby utrzymaæ jak najd³u¿ej odchylony p³omieñ ¶wiecy,
  • powtórz æwiczenie dmuchaj±c na p³omieñ tak, by rytmicznie pochyla³ siê i podnosi³.
Wdech
Fot. 5a. Wdech - d³oñ kontroluje ruchy przepony
 
Wydech
Fot. 5b. Wydech - strumieñ powietrza odchyla p³omieñ ¶wiecy
Æwiczenie IX (fot. 6a i 6b)
  • stañ prosto i swobodnie,
  • jedn± d³oñ po³ó¿ na brzuchu, drug±, trzymaj±c kartkê papieru lub k³aczek waty, ustaw w odleg³o¶ci oko³o 20-25 cm na wysoko¶ci ust,
  • wykonuj naprzemienne szybkie wdechy i intensywne krótkie wydechy,
  • podczas krótkich wydechów dmuchaj mocno na kartkê papieru (k³aczek waty) tak, by równomiernie odchyla³a siê o pewien niewielki k±t,
  • szybkie wydechy wykonuj tak, by pracowaæ intensywnie przepon± i miê¶niami t³oczni brzusznej (podczas krótkiego wydechu musisz czuæ krótk± intensywn± pracê miê¶ni brzucha), szybkie wydechy kontroluj drug± rêk± po³o¿on± na brzuchu (musisz czuæ krótkie odepchniêcia d³oni),
  • stopniowo zwiêkszaj tempo wydmuchów,
  • pamiêtaj, aby podczas fazy wydechu nie wydmuchiwaæ ca³kowicie do koñca nabranego powietrza, zawsze powinien pozostaæ jego ma³y zapas,
  • æwiczenie wykonuj swobodnie, bez wysi³ku, w sta³ym spokojnym rytmie.
Wdech
Fot. 6a. Wdech - d³oñ kontroluje pracê przepony
 
Wydech
Fot. 6b. Wydech - strumieñ powietrza odchyla kartkê papieru tym mocniej im silniejszy jest wydech, d³oñ kontroluje pracê przepony i miê¶ni t³oczni brzusznej
Warunkiem przej¶cia do nastêpnych æwiczeñ emisji g³osu - fonacyjnych jest opanowanie prawid³owego sposobu nabierania powietrza i w³a¶ciwego nim gospodarowania przy wydechu, czego sprawdzianem mo¿e byæ czas fonacji powy¿ej 20 sekund.
Warunki prawid³owej
emisji g³osu
Podstawowe æwiczenia
oddechowe
Podstawowe æwiczenia
fonacyjne
Podstawowe æwiczenia
artykulacyjne
Wersja do wydruku
Strona g³ówna